3 . مضامين شعر پيرجمال : مضامين اشعار او شامل : عرفان ( هم به‌طور كلى و هم وصف و توضيح عقايد و رسوم طريقهء پيرجماليه ) ، مدح و منقبت پيامبر ( ص ) و ائمهء اطهار ( ع ) و برخى بزرگان تصوف و همچنين مدح كوتاه برخى از رجال حكومتى به‌خصوص آنانى كه مذهب تشيع داشته‌اند مىشود ، كه البته غالب اين مدحيات كوتاه با وعظ و اندرز همراهند و نيز شرح داستان زندگى حضرت محمد ( ص ) ، يوسف ، ابراهيم و ايوب ( ع ) و حكايات متنوع و ستايش فضائل اخلاقى و پند و نصيحت و ارشاد از ديگر مضامين مهم شعر و نثر اوست . آثار پيرجمال : پيرجمال هيچ‌يك از آثارش را به نام كسى تأليف نكرده ولى بدون شك پرسشهاى مريدان و خواهشهاى آنان در به‌وجود آمدن تأليفات او تأثير گذاشته است . اكثر اين آثار در طول مسافرتهاى او و در خانقاه متحركش به‌وجود آمده و از برخى اشارات او پيداست كه دبير يا دبيرانى گفته‌هاى او را مىنوشته و تنظيم مىكرده‌اند و البته كمك همين دبيران در پركار بودن پيرجمال تاثير فراوان داشته و باعث شده آثار فراوانى از او به جاى بماند : « كلك بردار اى دبير مستقيم * نقش كن انوار و آثار قديم » « 1 » « كلك بردار اى دبير پرده‌ساز * بازگو احوال محمود و اياز » « 2 » ويژگى مهم ديگر آثار او اين است كه بعد از كتابت و تنظيم ، اين رسايل توسط مذهبان و جدول‌پردازان و مجلدان به تكلف هرچه تمام‌تر به درجهء تكميل مىرسيده و به صورت تحفه و هديه به هر شهر ولايت فرستاده مىشده است . « 3 » البته در تاييد اين گفته بايد گفت كه اكثر نسخه‌هاى قديمى كه از آثار پيرجمال و كليات آثار او به جاى مانده‌اند همه از جمله نسخه‌هاى نفيس و زيباى قرن نهم هجرى هستند .

--> ( 1 ) . احكام المحبين ، برگ 136 . ( 2 ) . نهاية الحكمة ، برگ 207 . ( 3 ) . مقامات جامى ، ص 180 .